Μια ιατρικη, οχι δυο

Η διαδρομή από τη συμβατική ιατρική σε ένα ενιαίο πλαίσιο φροντίδας

Οι περισσότεροι άνθρωποι που φτάνουν σε ένα ιατρείο σαν το δικό μου έχουν ήδη περάσει από γιατρούς. Συχνά από καλούς γιατρούς. Έχουν εξετάσεις, διαγνώσεις, αγωγές. Και όμως κάτι λείπει: τα ευρήματα δεν συνδέονται μεταξύ τους, οι θεραπείες αντιμετωπίζουν το καθένα χωριστά και κανείς δεν έχει καθίσει να δει την εικόνα ολόκληρη — το ιστορικό, την πορεία των συμπτωμάτων, το εργαστήριο, τον τρόπο ζωής και την ανταπόκριση σε όσα έχουν ήδη δοκιμαστεί — σαν ένα ενιαίο πρόβλημα που ζητά μία εξήγηση.

Το ίδιο κενό μπορεί να αισθάνεται και ένας άνθρωπος που δεν έχει κάποια σύνθετη ή χρόνια νόσο. Κάποιος που δεν θέλει απλώς να κάνει ένα ακόμη check-up, αλλά να καταλάβει τι σημαίνουν πραγματικά τα ευρήματά του και να αποκτήσει ένα συνεκτικό σχέδιο πρόληψης για τα χρόνια που έρχονται.

Δεν είναι αποτυχία των γιατρών. Είναι σε μεγάλο βαθμό αποτέλεσμα του τρόπου με τον οποίο είναι οργανωμένη η φροντίδα: σύντομες επισκέψεις, κατακερματισμός ανά ειδικότητα, καθένας υπεύθυνος για το δικό του κομμάτι. Το σύστημα λύνει καλά τα οξέα και τα σαφώς οριοθετημένα προβλήματα. Δυσκολεύεται περισσότερο εκεί όπου το πρόβλημα απλώνεται — στον μεταβολισμό, στην καρδιά, στο έντερο, στον ύπνο, στο βάρος, στη διάθεση — και χρειάζεται κάποιος που θα το δει ολόκληρο.

Η διαδρομή

Ξεκίνησα από τη συμβατική ιατρική και παραμένω σταθερά μέσα σε αυτήν: καρδιολόγος και γενικός ιατρός, με οκτώ χρόνια κλινικής εμπειρίας στη Σουηδία και μεταπτυχιακή εκπαίδευση στη μεθοδολογία της ιατρικής έρευνας. Ερευνητής με δημοσιευμένη μετα ανάλυση σε διεθνές ιατρικο περιοδικο ευρείας απήχησης. Αυτό το υπόβαθρο δεν είναι διακόσμηση. Είναι ο λόγος που μπορώ να διαβάζω τις μελέτες στην πηγή τους, να αξιολογώ τη μεθοδολογία τους και να ξεχωρίζω τι στηρίζεται σε δεδομένα από τι απλώς ακούγεται πειστικό.

Στην πορεία, η κλινική πράξη με έσπρωξε προς μια κατεύθυνση που πολλοί γιατροί αναγνωρίζουν, αλλά λίγοι έχουν τη δυνατότητα να ακολουθήσουν συστηματικά: στην παρέμβαση στον τρόπο ζωής. Η διατροφή, ο ύπνος, η κίνηση, το στρες, ειναι πεδία για παρέμβαση. Σε πολλές περιπτώσεις αποτελουν βασικό θεραπευτικό παράγοντα και το έδαφος πάνω στο οποίο οι υπόλοιπες παρεμβάσεις αποδίδουν ή αποτυγχάνουν.

Για χρόνια αυτό συνόψιζε τη φιλοσοφία μου: σοβαρή δουλειά στον τρόπο ζωής και φάρμακα όταν υπάρχει σαφής ένδειξη.

Ήταν ένα σωστό στάδιο, αλλά όχι το τελικό. Όσο δούλευα με πραγματικούς ασθενείς, το ερώτημα μετατοπιζόταν από το «τι πρέπει να αλλάξει ο ασθενής» στο «γιατί ο συγκεκριμένος οργανισμός συμπεριφέρεται έτσι».

Αυτό το «γιατί» — οι μηχανισμοί πίσω από τα ευρήματα και οι συνδέσεις ανάμεσα σε συστήματα που η ιατρική συχνά εξετάζει χωριστά — με οδήγησε στη συστηματική εκπαίδευση στη Λειτουργική Ιατρική (Functional Medicine), όπως διδάσκεται από το Institute for Functional Medicine.

Τι σημαίνει «ενιαίο πλαίσιο»

Εδώ χρειάζεται σαφήνεια, γιατί ο όρος «Λειτουργική Ιατρική» έχει φορτωθεί με πολλά — άλλα δίκαια και άλλα όχι.

Στο ιατρείο μου η Λειτουργική Ιατρική δεν αποτελεί μια δεύτερη σχολή που λειτουργεί παράλληλα με τη συμβατική. Δεν είναι επίσης ένα πρόσθετο εργαλείο που βγαίνει από το συρτάρι μόνο σε ειδικές περιπτώσεις.

Είναι ενσωματωμένη σε κάθε στάδιο της φροντίδας: στο πώς παίρνω το ιστορικό, στο πώς ερμηνεύω τα εργαστηριακά, στο πώς χτίζεται η διάγνωση, στο πώς ιεραρχούνται οι παρεμβάσεις και στο πώς σχεδιάζεται η παρακολούθηση.

Η συμβατική ιατρική βάζει τα όρια ασφαλείας και την τεκμηρίωση. Η λειτουργική οπτική θέτει το ερώτημα του μηχανισμού και συνδέει τα επιμέρους συστήματα. Μαζί αποτελούν μία ιατρική — όχι δύο.

Πρακτικά, αυτό σημαίνει:

Η αξιολόγηση ξεκινά πιο πίσω.
Πριν από το «τι έχεις», με ενδιαφέρει το «πώς φτάσαμε εδώ»: η χρονική πορεία, τα γεγονότα που προηγήθηκαν, τι δοκιμάστηκε, τι βοήθησε και τι δεν άλλαξε τίποτα. Η ίδια τιμή σε μια εξέταση μπορεί να σημαίνει διαφορετικά πράγματα μέσα σε διαφορετικές ιστορίες.

Τα δεδομένα συνδέονται, δεν στοιβάζονται.
Ο στόχος δεν είναι να γίνουν περισσότερες εξετάσεις απλά για να γίνουν. Είναι κάθε δεδομένο — κλινικό, εργαστηριακό, απεικονιστικό ή προερχόμενο από την καθημερινότητα — να μπει σε ένα ενιαίο κάδρο. Έτσι οι αποφάσεις παίρνονται με μεγαλύτερη ευκρίνεια και αποφεύγονται, όσο είναι δυνατόν, περιττές εξετάσεις και παρεμβάσεις.

Η θεραπεία έχει ιεράρχηση και λογική.
Ο τρόπος ζωής, οι στοχευμένες παρεμβάσεις και η φαρμακευτική αγωγή δεν ανήκουν σε αντίπαλα στρατόπεδα. Είναι επιλογές που μπαίνουν στη σωστή σειρά ανάλογα με το τι δείχνουν τα δεδομένα του συγκεκριμένου ανθρώπου.

Η φαρμακευτική αγωγή έχει θέση όταν υπάρχει σαφής ένδειξη. Δεν πρέπει όμως να σταματά την αναζήτηση των παραγόντων που δημιούργησαν ή εξακολουθούν να συντηρούν το πρόβλημα.

Η φροντίδα έχει συνέχεια.
Η πρώτη επίσκεψη είναι η αρχή, όχι μια μεμονωμένη συναλλαγή. Η παρακολούθηση — τι άλλαξε, τι δούλεψε, τι δεν ήταν εφαρμόσιμο και τι χρειάζεται αναπροσαρμογή — αποτελεί μέρος της θεραπείας και όχι προαιρετική προσθήκη.

Τι δεν είναι αυτό το ιατρείο

Ο χώρος γύρω από τη «λειτουργική ιατρική» και τη «μακροζωία» έχει γεμίσει υποσχέσεις. Γι’ αυτό έχει σημασία να είναι σαφές τι δεν περιγράφουν αυτοί οι όροι εδώ.

Δεν πρόκειται για ιατρείο μίας δίαιτας, κλινική αδυνατίσματος ή κέντρο anti-ageing. Τα συμπληρώματα και οι εξετάσεις δεν αποτελούν αυτοσκοπό και η αξία της φροντίδας δεν μετριέται από το πόσες παρεμβάσεις θα προταθούν.

Η συμβατική ιατρική και η φαρμακευτική θεραπεία παραμένουν αναπόσπαστα μέρη της φροντίδας όταν υπάρχει ένδειξη. Η Λειτουργική Ιατρική δεν τις αντικαθιστά. Αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο οργανώνονται μέσα στη συνολική εικόνα.

Για ποιον είναι

Δεν χρειάζεται να έχεις κάτι «ανεξήγητο», σύνθετο ή χρόνιο για να έχει νόημα αυτή η προσέγγιση.

Είναι για όποιον θέλει η ιατρική του φροντίδα να λειτουργεί έτσι: ένας γιατρός που γνωρίζει ολόκληρη την εικόνα, ένα σχέδιο με προτεραιότητες και αιτιολόγηση, εξηγήσεις που βγάζουν νόημα και συνέχεια στον χρόνο.

Είτε η αφορμή είναι η πίεση, το σάκχαρο, τα λιπίδια, το βάρος, ο ύπνος ή η κόπωση, είτε απλώς η απόφαση να επενδύσεις σοβαρά στην υγεία σου και στα χρόνια που έρχονται.

Η μακροζωία, όπως την εννοώ, δεν είναι υπόσχεση για περισσότερα χρόνια. Είναι μια μεθοδική και τεκμηριωμένη προσέγγιση, προσαρμοσμένη στον συγκεκριμένο άνθρωπο, ώστε τα χρόνια που έρχονται να έχουν υγεία, λειτουργικότητα και ποιότητα.

Αυτή τη δουλειά κάνουμε εδώ.

---

Δρ. Βασίλειος Τέρπος — Καρδιολόγος, Γενικός Ιατρός, MSc Μεθοδολογία Ιατρικής Έρευνας, Λειτουργική Ιατρική